Երանելի Մալոյեանի Ուխտավայր
  • Ո՜վ ցաւագին Տիրամայր, ահա քու առջեւդ կը խոնարհիմ իբր խեղճ մեղաւոր: Ընդունէ՛ աղօթքներս եւ արցունքներս:
    Ողջոյն քեզ Մարիամ...
    Ո՜վ ցաւագին Մարիամ, բարեխօսէ՛ ինծի համար, որ քեզի կը դիմեմ: Ո՜վ ցաւագին Տիրամայր, հոգիս յուսահատ է եւ կարիքներու բեռին տակ կքած: Զօրացո՛ւր եւ մխիթարէ` զիս զաւակդ: Կը սիրեմ քեզ եւ կը պաղատիմ քեզի:
    Ողջոյն Քեզ Մարիամ...
    Ո՜վ ցաւագին Մարիամ, բարեխօսէ՛ ինծի համար, որ քեզի կը դիմեմ: Ո՜վ ցաւագին Տիրամայր, սրտիս մէջ կը ծագի յոյսը՝ թէ զիս պիտի լսես անպայման: Այս է շնորհքը (...) որ կ'ակնկալեմ քեզմէ եւ ամբողջ սիրտս կը նուիրեմ քեզի:
    Ողջոյն Քեզ Մարիամ...
    Ո՜վ ցաւագին Մարիամ, բարեխօսէ՛ ինծի համար, որ քեզի կը դիմեմ: Ամէն:

  • Տէր Յիսուս, Երանելի Իգնատիոս Մալոյեանը Քեզ շատ սիրեց իր կեանքին ընթացքին ու յաճախ դիմեց Քեզի արտասանելով Քու Ս. Անունդ։ Ան՝ իր կեանքն ալ զոհեց Քու սիրոյդ եւ ժողովուրդիդ փրկութեան համար՝ յանձն առնելով չարչարանքներն ու մարտիրոս- ութիւնը։ Շնորհէ՛ մեզի, ո՜վ Տէր, անոր բարեխօսութեամբ, հետեւեալ շնորհքը..., զոր Քեզմէ կը խնդրենք, որպէսզի կարենանք հետեւիլ անոր օրինակին, նմանիլ անոր առաքին- ութիւններուն եւ տեսնել օր առաջ անոր պսակումը փառքով, զոր Եկեղեցին կը շնորհէ սուրբերուն։ Ամէն։
    Հայր մեր... Ողջոյն քեզ... Փառք Հօր...

Երանելի Մալոյեանի Ուխտավայր

Ներածական

1Հայաստանի Քրիստոնէացման 1700-ամեակին առիթով, Իգնատիոս Արքեպիսկոպոս Մալոյեան «Երանելի» հռչակուեցաւ 7 Հոկտեմբեր 2001-ին, Յովհաննէս Պօղոս Բ. Քահանայապետին կողմէ, իբր պարծա՛նք Զմմառու Պատրիարքական Կղերի Միաբանութեան, Հայ Կաթողիկէ Եկեղեցւոյ եւ Հայ Ազգին:

Անոր երանացումի օրուընէն՝ Զմմառու Պատրիարքական Կղերի Միաբանւթիւնը չդադրեցաւ երանելիին ինչպէս նաեւ նահատակ միւս միաբան վարդապետներուն նուիրուած յուշակոթողներ կանգնելէ: Վանքին մէջ Երանելիին թանգարանը կայ, ուր ցուցադրուած են Մարտին քաղաքէն բերուած անոր շուրջառները, գրասենեկային իրերը, նամակները, եւլն: 1990-ին, «Նահատակաց Դահլիճ» մը նուիրուեցաւ միաբան եպիսկոպոսներուն և վարդապետներուն, ուր պատէն կախուած են անոնց նկարները գեղեցիկ շրջանակի մէջ առնուած, իսկ կեդրոնը՝ Երան. Մալոյեանի իւղանկարը:
Մինչ 7 Հոկտեմբեր 2001-ին, Հռոմի Սրբազան Քահանայապետը նահատակ Մալոյեանը երանելի կը հռչակէր, վանքիս մայր եկեղեցիին մէջ բացումը կը կատարուէր անոր նուիրուած փոքրիկ խորանին, ուր պահուած է անոր ձեռաց խաչը, բերուած՝ Մարտին քաղաքէն:
11/10/2003-ին, վանքի մուտքին նոր յուշակոթող մը կանգնուեցաւ Երան. Մալոյեանի կիսանդրիով և 14 նահատակ միաբաններու փորագրուած անուններով, որպէս վկայարան քաջարի նահատակ միաբաններուն:

Երան. Մալոյեանի կեանքին ու նահատակութեան նուիրուած բազմաթիւ հատորներ լոյս տեսան, ինչպէս՝ «Իգնատիոս Մալոյեան մարդը և Նահատակը» Զմմառ 2001, հայերէն, արաբերէն և ֆրանսերէն: Հատորը քաղուած է յատկապէս՝ Հիասենթ Սիմոնի՝ Երան. Մալոյեանի ժամանակակից միսիոնար առաքեալի «Մարտինը Հերոսական Քաղաք» գիրքէն, ինչպէս նաեւ նոյն հեղինակին ձեռագիր փաստաթուղթերէն Մալոյեանի մասին, որոնք պահուած էին Ասորի Կաթողիկէ Պատրիարքին դիւանին մէջ, որոնք 2001-ին լոյս տեսան անոր Երանացման պատրաստութեան ընթացքին եւ մեծապէս ծառայեցին երանացման դատին: Նմանապէս օգտագործուած են Արհի. Մեսրոպ եպս. Թերզեանի կողմէ պատրաստուած թանկագին թղթածրարները, և Քափուչին Հ. Սելիմ Ռըզքալլայի պրպտումներն և այլ բազմաթիւ վկայաթուղթերը: Լոյս տեսաւ նաեւ Իննօրեայ փոքրիկ Աղօթագիրք մը, նուիրուած՝ Երան. Մալոյեանին, հայերէն և արաբերէն:
2013-ին՝ նոր գունազարդ խճանկար մը զետեղուեցաւ հրաշագործ Տիրամօր մատրան պատին վրայ: Ան կը ներկայացնէ Երանելին ծնկաչոք՝ Տիրամօր առջեւ, անոր ձեռքէն ընդունելով մարտիրոսական պսակը:

Կենսագրական Ակնարկ

2Նահատակ Իգնատիոս Արքեպիսկոպոս Մալոյեանին կեանքին մասին, կարելի է ժամանակագրական պատկեր մը կազմել, մեկնելով հետեւեալ թուականներէն.
15 Ապրիլ 1869 – Ծնունդ՝ Մարտին քաղաքին մէջ
20 Ապրիլ 1869 - Մկրտութիւն եւ դրոշմ
1883-1888 - Աշակերտ՝ Զմմառու Տիրամօր դպրեվանքին
1888-1891 - Վերադարձ Մարտին, հիւանդութեան պատճառով
1891-1896 - Կրկին Զմմառ՝ որպէս իմաստասիրութեան եւ աստուածաբանութեան ուսանող
6 Օգոստոս 1896 – Քահանայական ձեռնադրութիւն
1896-1898 - Քարոզիչ եւ հոգեւոր հայր՝ Զմմառու դպրեվանքին մէջ
1898-1904 - Առաջնորդ՝ Եգիպտոսի Հայ Կաթողիկէ Թեմին (Աղեքսանդրիա եւ Գահիրէ)
1904-1905 - Հայ Կաթողիկէ Պատրիարքութեան քարտուղար՝ Կոստանդնուպոլիս
23 Սեպտեմբեր 1910 – Պաշտօնավարութիւն Մարտին, իբրեւ օգնական Կիւլեան ծերունի Եպիսկոպոսին
22 Հոկտեմբեր 1911- Եպիսկոպոսական օծում Հռոմի մէջ, իբրեւ առաջնորդ եպիսկոպոս Մարտինի Հայ Կաթողիկէ Թեմին, ձեռամբ Պօղոս Պետրոս ԺԳ. Թերզեանի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկէ Հայոց Կաթողիկոս Պատրիարքին (1910-1931)
1912 - Վերադարձ Մարտին, յանձն առնելով Մարտինի Թեմին հովուական Առաքելութիւնը
Մարտ 1913 - Հիւանդ՝ կը դարմանուի Եգիպտոսի եւ Հռոմի մէջ, ուր հանդիպում կ՛ունենայ Պիոս Ժ. Սրբազան Քահանայապետին հետ
1 Օգոստոս 1914- Համաշխարհային Ա. Պատերազմը, եւ Մալոյեան Գերապայծառը կը գործէ ի սպաս թշուառներու
1915 - Մալոյեան Արքեպիսկոպոսը կը պարգեւատրուի Օսմանեան բարձրաստիճան շքանշանով
30 Ապրիլ 1915 - Խուզարկում Մարտինի եկեղեցւոյ եւ առաջնորդարանի. Մալոյեան Գերապայծառին նամակները, փաստաթուղթերը եւ արխիւները կը գրաւուին
1 Մայիս 1915 - Մալոյեան Գերապայծառ կը համախմբէ քահանաները ու անոնց կը հաղորդէ իր հոգեւոր կտակը
3 Յունիս 1915 - Առաջնորդ Եպիսկոպոսը եւ համայնքին ազնուականները կը ձերբակալուին
4 Յունիս 1915 - Հայ Կաթողիկէ ժողովուրդը եւս կը ձերբակալուի եւ հարցաքննութիւններու և չարչարանքներու կ՛ենթարկուի
11 Յունիս 1915- Տեղահանուածներուն առաջին կարաւանին մէջ էր Մալոյեան Գերապայծառը, իր 417 հաւատացեալներով, որոնցմէ՝ 16 վարդապետ: Սրբագործում հացին եւ բաշխում ժողովուրդին: Ընկերներուն սպաննութիւնը: Մալոյեան Առաջնորդը կը մերժէ մահմետական դառնալ եւ կը նահատակուի Սիրտ Յիսուսի Տօնին:

Հատուածներ ինքնակենսագրութենէն
«Կեանքինս ընթացքին յիշուելու արժանի բան մը չեմ կատարած: 1896-ին Սուրբ Հաղորդութեան Տօնին, քահանայ ձեռնադրուեցայ առանց արժանիքիս: Զմմառու Տիրամօր Վանքին մէջ մեկուկէս տարի մնալէ ետք, ծառայեցի Աղեքսանդրիոյ եւ Գահիրէի հասարակութիւններուն: Կանչուեցայ Կոստանդնուպոլիս, ուր աշխատեցայ որպէս խորհրդատու Պօղոս-Պետրոս ԺԲ. Սապպաղեան կաթողիկոսին մօտ: Այսօր ինձմէ կը խնդրուի, որ Մարտին երթամ, որպէսզի մեղքերս քաւեմ եւ ցանեմ խաղաղութիւնն ու սէրը ատելութեամբ լեցուն մարդոց սրտերուն մէջ: Թեմիս կառավարութիւնը ինծի յանձնուեցաւ: Եպիսկոպոսական ձեռնադրութեանս նախորդող շրջանը ծանօթ է վանքիս վանահայրերուն: Այս է պատմութիւնը իմ ծիծաղելի կեանքիս»:
Իգնատիոս Արքեպիսկոպոս Մալոյեան «Երանելի» հռչակուեցաւ 7 Հոկտեմբեր 2001-ին, Հայաստանի Քրիստոնէացման 1700-ամեակի առիթով, Հռոմի Պապ Յովհաննէս Պօղոս Բ.ի կողմէ: Ան պարծանքն եղաւ Զմմառու Պատրիարքական Կղերի Միաբանութեան եւ Հայ Կաթողիկէ Եկեղեցւոյ եւ Ազգին:

Երանելի Մալոյեանի Նահատակութիւնը
Յունիս 10-ի երեկոյեան, Մալոյեան առաջնորդը եւ 417 հոգիներ, երիտասարդ եւ ծեր, կղերական եւ աշխարհական, իրարու շղթայուած, Մարտինէն դուրս կը քշուին: Գողգոթայի ճամբու ընթացքին, զինուորները կը հեռացնեն ծեր կալանաւորները, եւ կ՛առաջնորդեն այլուր, կը մերկացնեն, կը կողոպտեն ու կը սմաննեն: Ապա կը վերադառնան ու կը խոստանան կալանաւորներու խմբակները տուն վերադարձնել, սակայն զիրենք եւս հեռու վայր մը կ՛առաջնորդեն ու կը սպաննեն: Երբ Առաջնորդը իրազեկ կը դառնայ իր հօտին դժբախտ վախճանին մասին, կ՛ըսէ Մամտուհ Պէյին. «Վստահ եմ, որ օգնականներդ յօշոտած են մեզմէ շատերը, հեռու տանելով զիրենք: Անտարակոյս ես ալ նոյն ճակատագիրը պիտի ունենամ մնացած հաւատացեալներուս հետ: Կը խնդրեմ քեզմէ, արտօնէ՛ ինծի, վերջին անգամուան համար խօսք մը ուղղել հօտիս»: Մալոյեան Գերապայծառին խնդրանքը կ՛ընդունուի: Եւ երբ Մամտուհ Պէյի զինուորները կը հեռանան, Առաջնորդը եւ հաւատացեալները կ՛աղօթեն Աստուած պաղատագին, օգնութիւն աղերսելով Անկէ, որ նահատակութեան շնորհքը ընդունին: Ապա Մալոյեան Գերապայծառը կը սրբագործէ հացը, քահանաները սուրբ մասնիկները կը բաշխեն հաւատացեալներուն: Այս երկնային արարողութեան դէպքին ականատես զինուորները կը պատմեն, թէ լոյսի թանձր ամպ մը ծածկեց Քրիստոսի մարտիկներու փաղանքը, զանոնք ամբողջովին թաքցնելով զինուորներուն աչքերէն: Անուշահոտ բուրմունք մը տարածուեցաւ բոլորին վրայ: Ամէնքը հիացան տեսնելով հրճուանքի, ուրախութեան եւ խաղաղութեան նշանները, նահատակութեան պատրաստ այս մարդոց դէմքերուն վրայ: Մալոյեան Գերապայծառը վերադառնալով՝ ըսաւ Մամտուհ Պէյին. «Վերջին պարտականութիւնս կատարեցի, այժմ ըրէ՛ ինծի ինչ որ կ՛ուզես»: Այնուհետեւ, ոստիկանապետը կը հրամայէ պահել Մալոյեան Գերապայծառը, եւ տանիլ մնացած մարդիկը Զարզուանի դղեակը, ուր կը մերկացնեն զիրենք ու կը սպաննեն: Նահատակներուն մարմինները կը նետեն ջրհորի մը մէջ: Մամտուհ Պէյ կրկին կը նեղէ Մալոյեան Գերապայծառը, հարցաքննելով զինք եկեղեցւոյ եւ առաջնորդարանի մէջ կարծեցեալ պահուած զէնքերու մասին, եւ փրկուելու համար, կը պահանջէ անկէ ընդունիլ մահմետականութիւնը: Առաջնորդը անվարան կը պատասխանէ.«Կ՛անտեսես՝ ինչ որ ըսի ու հաստատեցի քեզի. ամբաստանութիւններդ ինծի նկատմամբ անհիմն են. եւ երբեք չեմ ուրանար հաւատքս. շտապէ՛ եւ զիս սպաննէ՛ ու հասցու՛ր զաւակներուս, որ մասնակից դառնամ իրենց երկնային հարսանիքին»: Մամտուհ Պէյ կը վարանի քանի մը րոպէ եւ կրկին Երան. Մալոյեանին կը հարցնէ.«Կ՛ընդունի՞ս մահմետականութիւնը որպէս կրօնք»: Մալոյեան Գերապայծառը անվարան ու հաստատ խօսքերով կը պատասխանէ.«Զարմանալի է հարցումդ, որովհետեւ կ՛ապրիմ եւ կը մեռնիմ իմ ճշմարիտ հաւատքիս համար եւ Քրիստոսի Խաչը իմ հպարտանքս է, Տէրս եւ Աստուածս»: Այն ատեն, ջղայնացած ու զայրացած՝ վայրենի Մամտուհ Պէյ ատրճանակը կը հանէ ու կը կրակէ Մալոյեան Առաջնորդին վրայ: Սրբակեաց եպիսկոպոսը կը վիրաւորուի վիզէն ու գետին կ՛իյնայ, արտասանելով հետեւեալ խօսքերը. «Տէր, գթա՛ ինծի, ձեռքերուդ մէջ կը յանձնեմ հոգիս», ու կ՛աւանդէ հոգին:

Աղօթք Երանելի Մալոյեանին

Լիթանիա՝ Երանելի Իգնատիոս Մալոյեանին

3Տէր ողորմէ՛, Քրիստոս ողորմէ՛:
Երկնաւոր Հայր Աստուած, ողորմէ՛ ինծի:
Փրկիչ Որդի Աստուած, փրկէ՛ զիս:
Սուրբ Հոգի Աստուած, սրբացո՛ւր զիս:
Սուրբ Երրորդութիւն Աստուած, ողորմէ՛ ինծի:
Սրբուհի Մարիամ, Անարա՛տ Մայր Աստուծոյ, աղօթէ՛ ինծի համար:
Սրբուհի Մարիամ, Թագուհի՛ բոլոր սուրբերուն, աղօթէ՛ ինծի համար:
Սրբուհի Մարիամ, հոգեւոր մա՛յր Երանելի Մալոյեանի, աղօթէ՛ ինծի համար:
Երանելի՜ Իգնատիոս, վկայ Քրիստոսի, բարեխօսէ՛ ինծի համար:
Երանելի՜ Իգնատիոս, անվեհեր քրիստոնեայ, բարեխօսէ՛ ինծի համար:
Երանելի՜ Իգնատիոս, օրինակ քրիստոնեաներուն, բարեխօսէ՛ ինծի համար:
Երանելի՜ Իգնատիոս, քաջ եւ բարի հովիւ, բարեխօսէ՛ ինծի համար:
Երանելի՜ Իգնատիոս, իմ փաստաբանս, բարեխօսէ՛ ինծի համար:
Գառն Աստուծոյ, որ կը բառնաս աշխարհի մեղքերը, խնայէ՛ ինծի Երանելի Մալոյեանի բարեխօսութեամբ:
Գառն Աստուծոյ, որ կը բառնաս աշխարհի մեղքերը, անսա՛ ինծի Երանելի Մալոյեանի բարեխօսութեամբ:
Գառն Աստուծոյ, որ կը բառնաս աշխարհի մեղքերը, ողորմէ՛ ինծի Երանելի Մալոյեանի բարեխօսութեամբ:
Յիսուս հեզ եւ խոնարհ Սրտով,
Իմ սիրտս ըրէ՛ Քու Սրտիդ նման:
Մարիամ, ցոյց տո՛ւր, որ ի՛մ Մայրս ես Դուն:

Աղօթք
Երանելի՜ Մալոյեան, քու տառապալից կեանքիդ անթառամ պսակը հանդիսացաւ քու նահատակութիւնդ, որ քեզի հանդէպ Աստուածային Սիրոյն մեծագոյն փաստն եղաւ:
Բայց նաեւ, քու մարտիրոսութիւնդ դարձաւ գերազանց ապացոյցը քու սիրոյդ ու հաւատարմութեանդ նկատմամբ մեր Տիրոջ եւ Սիրոյն:
Դուն կրեցիր ամէն տեսակ չարչարանք եւ յանձն առիր տաժանելի մահը, բայց չուզեցիր ուրանալ Քրիստոսը՝ գերագոյն Իմաստը քու ամբողջ կեանքիդ:
Նախ՝ սրտանց կ՛աղաչեմ, ինծի ալ սորվեցո՛ւր սիրել իմ Փրկիչս ու հաւատարիմ մնալ իմ Կրօնիս, որպէսզի երկուքիդ չդաւաճանեմ ոչ մէկ նեղութեան մէջ եւ ոչ մէկ սպառնալիքին առջեւ:
Երկրորդ՝ սրտանց կ՛աղաչեմ, որ լսես իմ հաւատաբորբ աղօթքս եւ կատարես վստահաջերմ խնդրանքն այս իննօրեայիս, քանի զայն կը սպասեմ այնքան դրական ակնկալութեամբ. Ամէն:
Աղօթք Տէրունական
Ողջոյն Հրեշտակային
Փառաբանութիւն Սուրբ Երրորդութեան
Երգ Երանելի Մալոյեանի. ( Բազմաչարչար Նահատակ):